Sartre!
Egzystencjalizm, ruch umysłowy, artystyczny i literacki, ściśle związany z filozofią egzystencjalizmu, która, nawiązując do myśli filozofa duńskiego S. Kierkegaarda (tworzącego w pierwszej połowie XIX w.), rozwijali w XX wieku: Niemcy - M. Heidegger i K. Jaspers, Rosjanie L. Szestow i N. Bierdiajew, Francuzi G. Marcel, J. P. Sartre, A. Camus. Filozoficzny egzystencjalizm występował w kilku wariantach, obok egzystencjalizmu religijnego, oddziałującego silnie na filozofię chrześcijańską, pojawiły się ujęcia egzystencjalizmu ateistycznego. Największy wpływ na atmosferę intelektualną pierwszej dekady po II wojnie światowej miała twórczość literacko - filozoficzna Sartre'a i Camusa reprezentatywna dla egzystencjalizmu ateistycznego, który w centrum uwagi stawia problem istnienia człowieka w świecie, rozstrzygany w perspektywie jednostkowej samoświadomości walczącej o swoją autentyczność. Egzystencjalizm ateistyczny analizuje "drogi wolności" (by użyć formuły dającej tytuł najdłuższej powieści Sartre'a) w świecie, który jest pozbawiony sensu. Jeśli człowiek chce być sobą, osobowym istnieniem, odpowiedzialnym i decydującym o sobie, to musi nieustannie dokonywać wyboru, wciąż zwrócony ku przyszłości, której wg egzystencjalistów ateistycznych nie ma, zatem - ku nicości. Człowiek jako egzystencja nie jest bowiem bytem, ale własnym projektem, jest, wg Sartre'a, skazany na wolność. Jednocześnie egzystencjalizm wyraziście zarysował negatywny obraz świata uprzedmiotowionego, anonimowej gry sił, kiedy nikt nie decyduje i nie przyjmuje odpowiedzialności. Zarówno w wypowiedziach filozoficznych, jak i w twórczości literackiej egzystencjalizm ewoluował od nihilistycznego buntu zrozpaczonej jednostki (Mdłości Sartre'a, Obcy Camusa) do formuły międzyludzkiej solidarności, praktykowanej w walce ze złym, absurdalnym światem (zwłaszcza Dżuma Camusa). Ewolucja ta wiązała się z udziałem egzystencjalistów w ruchu oporu, a po wojnie - w sporach niekomunistycznej lewicy. W wyborze form literackich egzystencjaliści obok form realistycznego opowiadania z dominującym czynnikiem refleksyjnej analizy świadomości (np. Obcy i Upadek Camusa) upodobał sobie formy paraboliczne (Dżuma Camusa, niektóre dramaty Sartre'a). W Polsce za prekursora egzystencjalizmu uznał siebie W. Gombrowicz; wpływy egzystencjalizm są widoczne w literaturze rozrachunkowej po 1956, w twórczości J. Andrzejewskiego, K. Brandysa, T. Różewicza.